“Het is niet wat je overkomt dat je leven vormt, maar hoe je ermee omgaat.”
Sinds 2013 deel ik op 30 oktober mijn verhaal. Elk jaar vul ik het aan met wat er verbeterd is of waar ik nog steeds tegenaan loop. Regelmatig hoor ik van mensen die hetzelfde hebben meegemaakt of ernstig ziek zijn geweest dat zij motivatie halen uit mijn verhaal. Dat vind ik bijzonder om te horen en het laat zien hoe belangrijk het is om ervaringen te blijven delen.
Dinsdag 30 oktober 2012, de dag waarop mijn leven bijna stopte en voorgoed veranderde.
Ik voelde me al weken niet fit, maar dat mocht de pret niet drukken. Altijd gedacht: deze mammoet gaat nooit gestrekt.
Tot op de avond van dinsdag 30 oktober 2012. Voor de bekerwedstrijd Cambuur – Telstar ging het mis. Ik voelde een koud gevoel op mijn achterhoofd, dat uitstraalde naar mijn nek, waarna ook mijn schouders koud werden. Ik had direct door dat het niet goed was, maar wilde niet dat iemand zag dat ik onderuit zou gaan. Ik zocht de toiletten onder de Noordtribune op.
Gelukkig liep Roy langs. Hij haalde de EHBO erbij. Ik werd met de ambulance naar het MCL gebracht. Onderzoeken leverden niets op, dus ik mocht weer naar huis.
’s Nachts durfde ik niet te slapen. Ik zag alles dubbel. De rechterkant van mijn gezicht voelde ik niet meer. Mijn ouders belden woensdagochtend de huisarts. Die stuurde me direct terug naar het MCL. Onderweg voelde ik dat het steeds slechter ging: tintelingen in mijn rechterarm, uitval van spraak en motoriek, wazig zicht en dubbelzien. Maar vooral de hevige hoofdpijn vergeet ik nooit meer. In het MCL werd een CT-scan gemaakt. Een paar minuten later kwam de uitslag:
“Meneer Tilma, u gaat met spoed naar het UMCG. U heeft gisteravond een lichte hersenbloeding gehad en vanmorgen een zwaardere. De kans op nog een hersenbloeding is groot.”
Onderweg naar Groningen flitste meerdere keren dezelfde gedachte door mijn hoofd: Dit is het dan. Dat de verpleegkundige in de ambulance de laatste persoon zou zijn die ik zou zien.
Gelukkig liep het anders. In het UMCG onderging ik meerdere onderzoeken.
Op zaterdag kreeg ik de derde hersenbloeding. De medici hadden de hoop bijna opgegeven, maar ik heb geknokt en kwam weer bij. Vanaf dat moment had ik nog maar één doel: positief blijven en knokken.
Na drie weken mocht ik het UMCG verlaten. Een half jaar revalidatie en psychologische onderzoeken volgden. Het werd duidelijk dat mijn geheugen, concentratievermogen en denkvermogen sterk verminderd waren. Ook slapen ging moeizaam. Na twee à drie uur slaap was ik klaarwakker. Medicatie hielp uiteindelijk om beter door te slapen.
In februari 2013 begon ik met het opbouwen van mijn werkuren. Eén uur per dag. Mijn functie als Special Care-medewerker bij Ziggo kon ik niet meer uitvoeren. Samen met mijn werkgever werd gekeken naar een passende functie.
In 2013 vond ik rust in fotografie.
In 2014 werd ik voor 60% goedgekeurd. Mijn werkweek ging van 40 naar 24 uur, verdeeld over vier dagen.
In september 2016 begon ik met het fotograferen van modelbouwfiguurtjes. Geweldig om te doen, vooral omdat ik de stad op een andere manier kan laten zien.
Op 23 augustus 2019 begon ik mijn eigen kunstproject: Miniature People Leeuwarden Project (#MPL058).
Ik bezoek de wedstrijden van Cambuur, maar een stadion bezoeken durfde ik eind oktober en begin november lange tijd niet. Dan sloeg de angst toe en brak het zweet me uit.
Op vrijdag 1 november 2019 speelde Cambuur tegen NEC en ik was erbij.
Tijdens de coronaperiode moest ik thuiswerken. In het begin was ik onzeker of dat goed zou gaan. De eerste twee weken waren zoeken. Mijn vaste ritme was onderbroken. Om 6.30 uur opstaan, douchen, de hond uitlaten, ontbijten en koffie drinken. Om 8.00 uur was ik klaar. Normaal pakte ik dan de fiets naar kantoor. Nu had ik ineens een uur over. Ik koos ervoor om de krant te lezen met een kop koffie. Tegen 8.30 uur was ik klaar, precies het tijdstip waarop ik normaal op kantoor aankwam. Het ging daarna eigenlijk prima. Wel miste ik mijn fietstocht. In juli 2020 overleed mijn hond. Eerst bleef ik wandelen, maar in de herfst verschoof dat naar na werktijd.
In september 2020 liet ik samen met Henk van A Guide to Leeuwarden een routekaart drukken. Sinds 4 september 2020 wordt de kaart verkocht bij verschillende verkooppunten in de stad.
In 2022 werden mijn uren verdeeld over vijf dagen.
Op 16 februari 2023 ontving ik de Pommeranten Pries 2022. Het jaartal 2022 hoort bij de prijs; de uitreiking vond plaats in 2023.
“Miniatuurman Michel Tilma wint Pommeranten Pries 2022: ‘Hij heeft laten zien hoe je de stad op een totaal andere manier kunt beleven.'”
Sinds augustus 2024 speelt Cambuur in het nieuwe stadion. Waar het oude stadion op loopafstand lag, ligt het nieuwe stadion op zes kilometer van mijn huis. Na een wedstrijd ben ik rond 22.30 uur thuis, terwijl ik normaal gesproken rond die tijd al slaap. Mijn hersenen zijn dan nog bezig met het verwerken van alle prikkels. De zaterdag heb ik nodig om bij te komen en met een beetje geluk heb ik zondag weer energie.
In november 2024 verscheen mijn boek: Kleine Helden – De Miniatuurwerelden van Michel Tilma
In november 2024 zocht ik hulp vanwege paniekaanvallen op de tribune, onderweg naar mijn werk en in de stad. De huisarts verwees mij door naar Tigra.
Na vijf therapiesessies voelde ik mij al veel fitter en helderder in mijn hoofd. Erover praten en dingen op een andere manier aanpakken gaf rust. Ik ben me er meer van bewust geworden dat een deel van mijn hersenen beschadigd is en nooit meer zal herstellen.
Een goede planning in mijn agenda helpt daarbij enorm:
- Rood = belangrijk
- Oranje = minder belangrijk
- Geel = niet belangrijk
Sporten plan ik twee tot drie keer per week in. Daarnaast probeer ik afspraken niet door te schuiven naar de volgende dag.Ook neem ik drie keer per dag tien tot twintig minuten rust. Op werkdagen neem ik ’s ochtends standaard tien minuten rust. Dan ga ik op bed liggen met een headset op en luister ik naar binaural beats. (Nooit gedacht dat ik ooit nog zweverig zou worden 😉) Na zo’n rustmoment voel ik me weer energieker en kom ik de dag beter door. Bij de therapeut gaf ik aan dat ik het best eng vond hoe wakker en fit ik me voelde na zo’n powernap. Ook daarmee moest ik leren omgaan. Natuurlijk zijn er nog steeds dagen waarop het niet gaat zoals ik zou willen. Ik dacht destijds dat ik mijn beperkingen al had geaccepteerd, maar tijdens de latere behandeling ontdekte ik dat die acceptatie nog niet volledig was. Kou werkt niet in mijn voordeel. Daarom kreeg ik een doorverwijzing naar een psycholoog.
In juni 2025 vond de intake plaats. Het voelde direct vertrouwd. Er werd een behandelplan opgesteld, bestaande uit een neuropsychologisch onderzoek, verdeeld over twee dagen van telkens twee uur, gevolgd door een tweewekelijks gesprek van een uur. Tijdens zo’n onderzoek kunnen zaken die je eerder dacht te hebben geaccepteerd opnieuw naar boven komen. De confrontatie met het feit dat bepaalde dingen niet meer lukken of meer moeite kosten dan vroeger, kan hard binnenkomen.
Na de eerste onderzoeksdag kon ik dat nog redelijk goed verwerken, maar de tweede dag was echt confronterend. Vijf dagen lang had ik er last van. Ik sliep slecht en bleef maar piekeren over van alles. Enkele weken later kreeg ik de uitslag. Ik was gespannen, maar tijdens het gesprek met de psychologen merkte ik dat ik rustiger werd. Ik kon de resultaten beter een plek geven.
Mijn kortetermijngeheugen blijft sinds de hersenbloedingen een aandachtspunt. Gelukkig sla ik informatie wel op, maar soms komt die pas uren later of zelfs een dag later weer naar boven. Af en toe vertel ik iemand iets twee of drie keer. Dat heb ik jaren geleden al leren accepteren. Toen ze mij vroegen: “Waar wil je mee beginnen?” was mijn antwoord duidelijk: de paniekaanvallen. Door oefeningen thuis en gesprekken met de psycholoog kreeg ik de paniekaanvallen steeds beter onder controle. Dat voelde goed. Ik merkte dat mijn hoofd rustiger werd.
Daarna richtte de behandeling zich op het leren omgaan met NAH. Op dinsdag 24 maart 2026 had ik mijn laatste gesprek met de psycholoog. Dat voelde aan de ene kant vreemd, maar aan de andere kant ook ontzettend goed. Het was vreemd om na maanden van begeleiding en vele gesprekken afscheid te nemen van iemand die altijd een luisterend oor bood. Tegelijkertijd voelde het goed, omdat ik dankzij de gesprekken, handvatten en thuisopdrachten anders naar situaties was gaan kijken.
Ik had geleerd beter om te gaan met mijn NAH en mijn beperkingen meer te accepteren. Ik heb veel over mezelf geleerd als persoon met NAH. Sinds de hersenbloedingen in 2012 had ik mijn beperkingen vaak genegeerd. Hoewel ik dacht dat ik alles had geaccepteerd, bleek dat niet zo te zijn. Ik wilde nog steeds van alles doen wat ik vóór de hersenbloedingen kon. Daardoor was ik vaak boos, gefrustreerd en erg vermoeid. Door de chaos in mijn hoofd lukte het me bovendien vaak niet om goed te slapen. Tijdens de gesprekken kwam naar voren dat ik een groot doorzettingsvermogen heb. Ik ben iemand die niet snel opgeeft. Daarnaast wil ik alles goed doen, soms zelfs tegen het perfectionisme aan. Als iets niet lukt, begin ik het liefst opnieuw totdat het wel goed gaat. Ik heb geleerd om grenzen voor mezelf te stellen en te accepteren dat niet alles met NAH vanzelfsprekend is. Tegenwoordig vraag ik mezelf af: heb ik, nadat ik iets heb gedaan, nog genoeg energie om iets anders te ondernemen, of kan ik dat beter later op de dag of morgen oppakken? Ook durf ik beter nee te zeggen wanneer iets mij niet uitkomt. Nee zeggen is immers ook een antwoord.Mijn boosheid en frustratie zijn minder geworden. Helemaal verdwijnen zullen ze waarschijnlijk nooit, maar ook dat heb ik leren accepteren. Ik probeer mezelf minder druk op te leggen, en dat gaat gelukkig steeds beter.
Ik vergeet nog steeds veel dingen. Soms schiet iets me pas 24 uur later weer te binnen, en soms helemaal niet. Ik raak regelmatig spullen kwijt en vind ze niet altijd meer terug. Soms blijken ze op een plek te liggen waarvan ik me afvraag waarom ik ze daar heb neergelegd. Dat is nu eenmaal zo, en daar heb ik mee leren omgaan. In mijn hoofd voelt het soms alsof het urenlang een snelweg is waarop iedereen dezelfde snelheid blijft rijden als op de autosnelweg, terwijl ik zelf niet harder ga dan veertig kilometer per uur. Ik heb geaccepteerd dat mijn tempo lager ligt dan vroeger. Daarom neem ik bewust rustpauzes voordat de vermoeidheid toeslaat.
Leven met NAH betekent iedere dag opnieuw keuzes maken en grenzen bewaken. Wat voor veel mensen vanzelfsprekend is, zoals voldoende energie hebben, is voor mij vaak een lastige puzzel.
Ik ben ontzettend blij dat ik, dankzij de hulp van Tigra, waar ik drie maanden begeleiding kreeg, en de gesprekken met de psycholoog ben gekomen waar ik in maart 2026 stond. Ruim dertien jaar na de hersenbloedingen leerde ik beter omgaan met NAH en accepteren dat mijn energieniveau van dag tot dag kan verschillen. Wanneer ik vermoeid ben door te veel prikkels, haal ik dingen door elkaar, ga ik stotteren en krijg ik last van tintelingen en een doof gevoel aan de linkerzijde van mijn hoofd. Ook merk ik het in het verkeer. Links wordt rechts en rechts wordt links. Na een paar uur rust is dat meestal weer verdwenen.
Mijn werkweek is inmiddels anders ingedeeld dan in 2022. Ik werk twee dagen per week op kantoor, twee dagen thuis en ben op woensdag vrij. Thuis heb ik vrijwel geen last van overprikkeling, al merk ik de prikkels van de fietsrit naar kantoor nog steeds. Toch vind ik de dagen op kantoor erg fijn. Het sociale contact, de gesprekken met collega’s en het overleg geven mij energie en voldoening. Merk ik ’s ochtends dat er te veel verwarring in mijn hoofd zit, dan werk ik die dag thuis en ga ik op een ander moment naar kantoor. Op die manier houd ik de balans goed.
Ook jaren na de hersenbloedingen blijkt dat je nog steeds dingen kunt veranderen, al kost dat soms meer tijd dan je zou willen.
Ik werk al jarenlang met veel plezier op de afdeling E-Services/OEC van VodafoneZiggo. Waar ik soms verhalen lees van mensen die na een hersenbloeding problemen ervaren met hun werkgever of het UWV, heb ik dat zelf nooit meegemaakt. Mijn re-integratie verliep goed en mijn werkgever heeft mij altijd gesteund.
Nog altijd haal ik veel voldoening uit het fotograferen van de miniatuurpoppetjes in allerlei situaties. Toen de neuropsycholoog destijds zei dat mijn ruimtelijk inzicht en creativiteit waarschijnlijk niet zouden terugkomen, antwoordde ik: “Creativiteit was nooit mijn sterkste punt en ruimtelijk inzicht is niet zo belangrijk.” Ze zou mij nu eens moeten zien terwijl ik bezig ben met het fotograferen van de modelbouwfiguurtjes. Een puzzel lukt me misschien niet, maar dit wel.
Ik laat de poppetjes voor mij spreken. Inmiddels staan er 71 taferelen verspreid over 58 locaties in het centrum van Leeuwarden.Ook de routekaart blijft groeien. Inmiddels is de 48e druk verschenen en zijn er meer dan 38.000 routekaarten verspreid.
Het project is te vinden op: miniaturepeopleleeuwarden.nl/route
Wanneer ik door de stad loop, verhalen lees op sociale media of reacties krijg op mijn blogs en foto’s, geeft mij dat telkens weer een enorme boost om door te gaan.
Tijdens gesprekken met mensen die de route hebben gewandeld, hoor ik vaak:
“Het is wel heftig wat je is overkomen, maar bewonderenswaardig hoe positief je ermee omgaat.” Dan zeg ik vaak:
“Persoonlijk is het misschien wel het beste wat mij is overkomen. Als ik geen hersenbloeding had gehad, had ik nu niet met u gesproken. Dan was het Miniature People Leeuwarden Project er waarschijnlijk nooit geweest.”
Ik merk wel dat ik de afgelopen jaren sneller vermoeid raak tijdens of na activiteiten. Inmiddels ga ik ook weer naar de wedstrijden van Cambuur. Ik rijd mee met mijn broer en een vriend van hem. Dat geeft rust en voorkomt de drukte van het fietsen van en naar het stadion.
Dankzij de steun van veel mensen ben ik gekomen waar ik nu sta.
Ik geniet van ieder moment van de dag. Door te lachen, maar ook door af en toe heerlijk nukkig te zijn. En daarna weer te lachen. Ik ben een zeer tevreden mens. Ik heb een prachtig leven en een fantastische hobby die inmiddels bijna als werk voelt.
Website: Miniaturepeopleleeuwarden.nl
Facebook: Miniature People Leeuwarden
Instagram: Miniature People Leeuwarden
Uitleg SAB Subarachnöidale bloeding
Experience overprikkeling
intro-film-overprikkeling